سرنخ «نمک اسید یدیدریک در جدول» یک پاسخ شیمیایی کوتاه دارد. در راهنماهای حل جدول، جواب این سرنخ یدور آمده است. در زبان علمی امروز، واژه نزدیک و رایج تر برای همین مفهوم یدید است. هر دو 4 حرفی هستند، اما برای عبارت دقیق جدولی این صفحه، پاسخ اصلی «یدور» است.
جواب «نمک اسید یدیدریک در جدول» واژه یدور است. این پاسخ 4 حرف دارد: ی، د، و، ر. شکل علمی و امروزی تر آن یدید است که آن هم 4 حرف دارد.
جواب اصلی چیست؟
برای عبارت دقیق «نمک اسید یدیدریک»، پاسخ جدولی یدور است. یدور در فرهنگ های علمی و جدول های فارسی به ترکیب ید با عنصر دیگر و نمک اسید یدیدریک گفته می شود. اگر جدول شما 4 خانه دارد و حروف متقاطع با «ی د و ر» هماهنگ است، این پاسخ را بنویسید.
در شیمی جدید، اصطلاح یدید نیز بسیار رایج است. مثلا پتاسیم یدید همان ترکیب KI است. اما چون سرنخ اینجا از جنس حل جدول است و در منابع جدولی با «یدور» آمده، جواب پیشنهادی همین شکل است.
پاسخ ها بر اساس تعداد حروف
اسید یدیدریک چیست؟
اسید یدیدریک همان محلول هیدروژن یدید در آب است و در شیمی با فرمول HI شناخته می شود. وقتی این اسید با یک فلز یا باز واکنش دهد، هیدروژن اسیدی آن جای خود را به کاتیون دیگری می دهد و نمک تشکیل می شود. نمک های حاصل را در اصطلاح علمی «یدید» و در زبان قدیمی تر یا جدولی «یدور» می نامند.
برای مثال، اگر پتاسیم با بخش یدید ترکیب شود، پتاسیم یدید به دست می آید. اگر سدیم ترکیب شود، سدیم یدید شکل می گیرد. در هر دو حالت، ریشه مشترک پاسخ همان یدور یا یدید است؛ یعنی ترکیبی که از عنصر ید در قالب نمک ساخته شده است.
یدور و یدید چه فرقی دارند؟
«یدید» واژه ای است که در شیمی امروز بیشتر استفاده می شود و برای یون I- یا نمک های حاصل از آن به کار می رود. «یدور» شکل قدیمی تر و رایج در برخی منابع فارسی و جدول های کلمات است. به همین دلیل ممکن است در کتاب های درسی یا متون دانشگاهی بیشتر یدید ببینید، اما در جدول جواب یدور باشد.
از نظر حل جدول، تفاوت این دو در حروف سوم و چهارم مهم است. یدور با «و ر» پایان می یابد، اما یدید با «ی د» تمام می شود. اگر حروف متقاطع خانه سوم را «و» نشان می دهند، یدور قطعی تر است. اگر خانه سوم «ی» باشد، یدید را بررسی کنید.
چرا پاسخ جدول یدور است؟
در جدول های فارسی، واژه های علمی گاهی با شکل های قدیمی تر یا فرهنگنامه ای می آیند. «یدور» یکی از همین نمونه هاست. این واژه کوتاه، چهارحرفی و مناسب خانه های جدول است و در تعریف های جدولی با عبارت هایی مثل «نمک اسید یدیدریک» یا «ترکیب ید با عنصر دیگر» شناخته می شود.
طراح جدول معمولا دنبال اصطلاحی است که در فرهنگ حل جدول ثبت شده باشد، نه لزوما رایج ترین اصطلاح کتاب درسی امروز. به همین دلیل اگرچه «یدید» از نظر شیمی بسیار معتبر و رایج است، برای این سرنخ خاص «یدور» انتخاب اول است.
4 خانه و سرنخ «نمک اسید یدیدریک»: یدور. اگر سرنخ «یون I-» یا «نمک های ید» باشد: یدید هم ممکن است. اگر خانه سوم «و» است، یدور را بنویسید؛ اگر خانه سوم «ی» است، یدید را امتحان کنید.
نمونه های نمک اسید یدیدریک
نمک های یدیدی با فلزهای مختلف ساخته می شوند. پتاسیم یدید، سدیم یدید و نقره یدید از نمونه های شناخته شده اند. در همه این ترکیب ها، بخش مشترک همان یدید یا یدور است. اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، وقتی اسید یدیدریک خاصیت اسیدی خود را از دست می دهد و با یک فلز نمک می سازد، حاصل در خانواده یدورها یا یدیدها قرار می گیرد.
در جدول کلمات، معمولا وارد نام کامل نمک ها نمی شوند، بلکه از نام عمومی این خانواده می پرسند. بنابراین پاسخ کوتاه «یدور» برای این سرنخ کاملا طبیعی است.
اشتباه های رایج
اشتباه رایج اول این است که «یدور» و «یدید» را از نظر تعداد یکی بدانیم اما از نظر حروف متقاطع فراموش کنیم متفاوت اند. هر دو 4 حرف دارند، اما جای حرف سوم و پایان واژه فرق دارد. اشتباه دوم، نوشتن فرمول لاتین HI به جای پاسخ فارسی است. در جدول فارسی معمولا فرمول شیمیایی جواب نیست، مگر اینکه سرنخ به صراحت نماد بخواهد.
اشتباه سوم، خلط کردن یدور با خود «ید» است. ید عنصر است، اما یدور یا یدید ترکیب یا یون مرتبط با ید در نمک هاست. سرنخ «نمک اسید یدیدریک» به عنصر تنها اشاره نمی کند، بلکه به نمک حاصل از آن اسید اشاره دارد.
چطور پاسخ درست را انتخاب کنیم؟
ابتدا تعداد خانه ها را ببینید. اگر 4 خانه دارید، دو گزینه یدور و یدید مطرح اند. سپس حروف متقاطع را بررسی کنید. اگر پاسخ با «ی د» شروع می شود و حرف سوم «و» است، جواب یدور است. اگر حرف سوم «ی» و حرف آخر «د» است، یدید مناسب تر است. برای سرنخ دقیق این صفحه، یدور اولویت دارد.
اگر سرنخ کمی عمومی تر بود، مثلا «ترکیب ید با عنصر دیگر»، باز هم یدور می تواند پاسخ باشد. اگر سرنخ علمی تر و امروزی تر بود، مثل «یون حاصل از ید» یا «I-»، یدید را در نظر بگیرید.
جمع بندی
جواب «نمک اسید یدیدریک در جدول» یدور است؛ واژه ای 4 حرفی. شکل علمی و امروزی نزدیک به آن یدید است که آن هم 4 حرف دارد. برای این سرنخ جدولی، یدور انتخاب اصلی است و حروف متقاطع می تواند آن را از یدید جدا کند.